رهیافت‌های محمدبن‌زکریای رازی و ابن‌سینا در پیشگیری و درمان هیجان حزن و اندوه

نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای مدرسی‌ معارف اسلامی دانشگاه فردوسی، مشهد، خراسان رضوی، ایران

2 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه فردوسی، مشهد، خراسان رضوی، ایران

3 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه فردوسی، مشهد، خراسان رضوی، ایران

10.30497/ap.2020.238666.1460

چکیده

انسان‌ها در زندگی خود با انواع هیجانات روبه‌رو هستند. این هیجانات به دو دستة مثبت و منفی تقسیم می‌شوند. در نوع دوم افراد برای خودداری و رهایی از آنها تلاش می­ کنند. هیجانات از منظرهای فلسفی و زیستی و روان‌شناسی بررسی می‌شوند. محمدبن‌زکریای رازی و ابن‌سینا از فیلسوفانی هستند که درباره هیجان حزن و اندوه بحث کرده‌اند. با مقایسه و گزارش آثار این دو درمی ­یابیم که محمدبن‌زکریای رازی با پیش‌گرفتن روش اخلاق فلسفی افلاطونی، هدفش را سلامت‌محوری قرار می ­دهد. رویکرد وی معطوف به جسم و روان است. حزن و غم از منظر وی مذموم و عدم اعتدال مزاج و پندارة ثبات داشته‌­­ها، عوامل ایجادی آن است. حفظ اعتدال مزاج، منفی‌انگاری دارایی­ و اصلاح نگرش ثبات داشته ­ها ازجمله روش­های درمانی مورد توجه رازی در کتاب­ طب روحانی است. ابن‌سینا نیز در مواجهه با حزن و اندوه با اتخاذ روش اخلاق فلسفی ارسطویی، رویکرد کمال‌محور را برمی­­ گزیند. وی در درمان غم و اندوه به امری فراتر از سلامت تن می­ اندیشد. شیخ‌الرئیس در درمان این عارض نفسانی، درمان­های روانی و معنوی را مؤثرترمی ­داند. از نظر وی افزون بر اصلاح انگارة ثبات داشته­ ها، زیارت و دعا عامل مهمی برای زدودن غم است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Approaches of Mohammad bin Zakaria Razi and Ibn Sina in Preventing and Treating the Emotion of Sorrow and Sadness

نویسندگان [English]

  • mousa soleimani 1
  • Syed Hussain Seyed Mousavi 2
  • fahimeh shariati 3

1 student

2 Director of the Department of Islamic Studies, University of Mashhad

3 Faculty Member of Ferdowsi University of Mashha

چکیده [English]

Human beings face all kinds of emotions in everyday life. These emotions are divided into positive and negative emotions. However, in relation to the second type, people try to avoid them. Emotions are examined from philosophical, biological, and psychological perspectives.
Mohammad Bin zakaria Razi and Ibn Sina are among the philosophers who have discussed the emotion of sorrow and sadness. By comparing and reporting the works of the two, we find that Mohammad Bin Zakaria Razi, by adopting the Plato's philosophical ethical method, makes his goal health-based life style, his approach focuses on physical and mental aspects at the same time, sorrow and sadness, in his view, condemnation and lack of temperament and the notion of stability of holdings are the factors that create it. Maintaining a moderate temperament, negativity of assets, and attitude correction of stability of holdings are among the treatments that Razi considers in his book on spiritual medicine. Ibn Sina, in the face of sorrow and sadness, by adopting the Aristotle's ethical method, chooses a perfectionist based approach. In the treatment of sorrow and sadness, he thinks beyond the physical health. Sheikh al-Rais considers psychological and spiritual therapies to be more effective in treating this soulical disorder. According to him, in addition to correcting the idea of stability of holdings, pilgrimage and prayer are important factors to remove sorrow and sadness

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zakaria Razi
  • Ibn Sina
  • Emotion
  • Sorrow
  • Sadness
  • Treatment
  • prevention
ابن‌اثیر، مجدالدین(1399هـ). النهایه فی غریب الحدیث و الأثر.بیروت: المکتبه العلمیه.

ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله(1375). الاشارات و التنبیهات. شرح نصیرالدین طوسی. قم: البلاغه.

ــــــــــــــ(1392). الاشارات و التنبیهات. ترجمه و شرح حسن ملکشاهی. تهران: سروش.

ــــــــــــــ(1400هـ). رسائل ابنسینا، قم: بیدار.

ــــــــــــــ(1378). رساله فی ادویه القلبیه. ترجمه حسین رضوی برقعی: تهران: نشر نی.

ــــــــــــــ(1404هـ). الشفاء ـ الالهیات، قم: مکتبه آیه‌الله المرعشی النجفی.

ــــــــــــــ(1405هـ). الشفاء ـ المنطق. قم: مکتبه مرعشى نجفى‏.

ــــــــــــــ(1388). «فی ماهیه الحزن و اسبابه»، تحقیق محمدصالح حائری سمنانی. فصلنامه نورالصادق (فلسفه و عرفان). 2(10)، ص43ـ54.

ــــــــــــــ(2005م). القانون فی الطب‏، بیروت، دار احیاء التراث العربی.‏

ــــــــــــــ(1417هـ). النفس من کتاب الشفاء. تصحیح حسن حسن‌زاده آملی. قم: مکتب الاعلام الاسلامى.

ابن‌فارس، ابوالحسین احمد(1399). معجم مقائیس اللغه‌، بیروت: دار الفکر.

ابن‌منظور، محمدبن مکرم (1375). لسان العرب، بیروت: دار صادر.

احمدپور، مهدی؛ اسلامی، محمد تقی؛ عالم زاده نوری، محمد(1385). کتابشناخت اخلاق اسلامى: گزارش تحلیلى میراث مکاتب اخلاق اسلامى. قم: دفتر تبلیغات اسلامى.

اذکائی، پرویز(1384). حکیم رازی. تهران: طرح نو.

اعرج خدایی، سید مصطفی؛ غفاری، فرزانه؛ عمادی، فاطمه؛ عمار تکار، الهام؛ علیجانیها، فاطمه؛ نور بالا، احمد علی؛ ناصری، محسن(1396). سبک زندگی سالم در پیشگیری و درمان افسردگی از دیدگاه طب سنتی ایران، فصلنامه تاریخ پزشکی. 9(30)، ص169ـ185.

بدوی، عبدالرحمن(1980م)، افلاطون فی الاسلام، بیروت: دارالاندلس.

توکلی کاخکی، ماندانا؛ غفاری، فرزانه؛ متوسلیان، ملیحه(1396). «واژه­های معادل افسردگی در طب سنتی». فصلنامه تاریخ پزشکی. 9(30)، ص115ـ137.

تقوایی زحمت‌کش، پروین(1392). «بررسی اندیشه­­های حفظ الصحی محمدبن‌زکریای رازی». مجله طب سنتی اسلام و ایران. 4(2). ص188ـ198

دهخدا، علی اکبر(1341). لغتنامه دهخدا،تهران: سازمان برنامه‌ریزی و مدیریت کشور.

راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1412هـ). مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دارالقلم.

رازی، محمدبن‌زکریا(2005م). الرسائل الفلسفیه. تحقیق کرواس پل، دمشق: بدایات.

ــــــــــــــ(1371). السیره الفلسفیه. ترجمه عباس اقبال. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

ــــــــــــــ(1381). الطب الروحانی. ترجمه پرویز اذکائی. تهران: اهل قلم.

ــــــــــــــ(1387). المنصوری فی الطب، ترجمه محمد ابراهیم ذاکر با کوشش حازم بکری صدیق. تهران: دانشگاه علوم پزشکی تهران.

________ (1388). المدخل الی صناعه الطب(ایساغوجی). تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران.

ریو، جان مارشال(1388). انگیزش و هیجان. ترجمه یحیی سید محمدی. تهران: ویرایش.

حقیقت‌طلب، سکینه(1392). نظریه اخلاقی کندی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). تهران: دانشگاه تهران:  

سعیدی‌مهر، محمد(1395). «چرایی درد»، دو فصلنامه حکمت سینوی(مشکوهالنور). 20(56)، ص5 ـ16.

سلیمانی دره‌باغی، فاطمه(1391). «جایگاه دعا و ذکر در جهان‌شناسی سینوی». دوفصلنامه حکمت سینوی(مشکوه النور). 16(48). ص5ـ19.

صلیبا، جمیل؛ صانعی دره‌بیدی، منوچهر(1366). فرهنگ فلسفی. تهران: حکمت.

طوسی، خواجه نصیرالدین(1413هـ). اخلاق ناصری. تهران: علمیه اسلامیه.

عمید، حسن(1389). فرهنگ فارسی عمید. تهران: راه رشد.

فراهیدی بصری، أبوعبدالرحمن خلیل(بی­تا). کتاب العین، بیروت: دار و مکتبه الهلال.

قراملکی، احد فرامرز(1391). نظریه اخلاقی محمدبنزکریای رازی، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

ــــــــــــــ(1389). «نظریه انسان سالم در نظام اخلاقی رازی». انسانپژوهی دینی. 7(24). ص19ـ37.

کندی، یعقوب بن اسحاق(1418هـ). «رساله فی الحیله لدفع الأحزان»، رسائل فلسفیه، بیروت، دارالاندلس، ص6-32.

لاهیجی، عبدالرزاق(1425هـ). شوارق الإلهام فی شرح تجرید الکلام، با کوشش اکبر اسدعلیزاده، قم: مؤسسه الإمام الصادق.

محقق، مهدی(1383). مقدمه رساله جودیه، تألیف ابن­سینا، ترجمه مهدی محقق، همدان: دانشگاه بوعلی سینا.

  ــــــــــــــ (1378). فیلسوف ری محمدبن‌زکریای رازی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

مسکویه، احمدبن‌محمد(1426هـ). تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق‏، با کوشش عماد هلالى، قم: طلیعه النور.

مصدق، محمود؛ شریعت‌پناهی، نیما؛ مینایی، محمدباقر؛ احمدیان عطاری، محمد مهدی(1391). «مروری بر هیجانات در طب سنتی ایران». مجله طب سنتی اسلام و ایران. 3(2). ص155 ـ161. 

ملکیان، مصطفی(1383). «درد از کجا؟ رنج از کجا؟ سخنی در باب خاستگاه درد و رنج‌های بشری». مجله هفت آسمان، 6(24)، ص51ـ72.

موکیلی، الکس؛ دانتزر، روبرت(1384). انگیزش و هیجان.ترجمه حمزه گنجی و علی پیکانی. تهران: ساوالان.