کارکرد مفهوم کلی دراندیشه ابن سینا,و هگل

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری فلسفۀ تطبیقی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه فلسفه، واحد شمال دانشگاه آزاد اسلامی تهران. ا یران

چکیده

در تاریخ فلسفه، آنچه مفهوم کلی را به مسئله تبدیل کرده، کارکردهای هستی­ شناختی، معرفتی و نیز کلامی آن بوده است؛ البته توجه به چنین کارکردهایی، فهمی فراتر به ­لحاظ حیث منطقی آن را می­ طلبد. در این حوزه، نگرش خاص ابن ‏سینا دربارۀ کلی طبیعی که درپرتو اعتبارات لابشرطی ماهیت و با وصف معقولیت بر آن تأکید شده است، امکان مقایسه با کلی انضمامی هگل با چنین وصفی را فراهم می­ آورد؛ بنابراین، ارتباط بین عالم محسوس و عالم معقول، تجرد نفس، نسبت کلی با افراد خود، و مسئلۀ تشخص و فردیت ازجمله موضوعاتی هستند که کارکردهای یادشده را توجیه می‏ کنند؛ اما آنچه در این بحث، نسبت هگل با ابن‏ سینا را نشان می‏ دهد، در وهلۀ نخست، توجه به معقولیت ثانی یا فلسفی مفهوم کلی و سپس توجه به کارکردهای آن است که درپرتو اندیشۀ ارسطو- افلاطونی شکل گرفته است. بی­تردید، در تحلیل و واکاوی مفهوم کلی و تعینات آن، هگل و ابن­ سینا تحقق عینی این مفهوم در افرادش را پذیرفته ­اند؛ ولی به ­زعم هگل، کلی انضمامی در اصطلاح حکمت سینوی، ماهیتی مخلوطه و بشرط شیء است که در سطحی فراتر از ماهیت و وجود (صورت معقول) عرضه شده و کاملاً حیث ایجابی یافته؛ درحالی که آنچه کلی طبیعی را با توجه به حیث سلبی­اش درسطح ماهیت، به‏ صورت مبهم درآورده، نحوۀ موجودیت آن است؛ افزون ­بر آن، هگل براساس نظریۀ وحدت ضدین، کلی انضمامی را تحلیل کرده و استنتاج کثیر از واحد را برخلاف قاعدۀ الواحد ابن‏ سینا مجاز دانسته و درنهایت، در دام مفهوم ­گرایی افتاده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The function of universal concept in Avecinna's and Hegel's thought

نویسندگان [English]

  • Seyed amir hosein Fazlollahi 1
  • Ali Moradkhani 2
1 Ph.D in Comparative philosophy, Islamic Azad University Science and Research Branch. Tehran. Iran.
2 Associate Professor of Philosophy at the Islamic Azad University ,Tehran, Iran
چکیده [English]

Perhabs it can be saying that in history of philosophy what is problematic the concept of universal was epistemic, ontologic and theological functions,and  of course such functions are resultes of ultra understanding from logical respect.In this case Avecenna's particulare view of the natural universal, which in the light of its unconditional credentials emphasizes its nature and description of rationality made it possible to compare with Hegel's conceret universal with such a description..Therefor, the relationship between the sensible, and rational world, the immaterial of soul, the universal relationship with one's own individuals the problem of individuality and determination are among the issues that justify above functions.But what expresses Hegel’s relation to Avecinna in this article is , first of all, attention to second or philosophical reasonableness and then to its functions, which have been formed in the light of Aristotle- platonic thought. Undoubtedly, in analyzing of the universal concept and its determinations, both have jointly accepted its objective realization in its individuals but according to Hegel the concretive universal in the term of Avecinna philosophy is mixed and conditioned essence of the thing which is presented on a level beyond the essence and being (Concept) and appeared quite positive mode whereas what obscures the natural universal with its negative mode at the level of essence is how it exists.Moreover, based on theory of anti- unity, Hegel has discussed a concretive universa analysis and has allowed the inference of plural from unite against Avecinna’s rule of unity (Alwahed) and has finally fallen in the trap of conceptualism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Concretive universal
  • Natural universal
  • concept
  • unconditioned quidity
ابراهیمی دینانی، غلام­حسین (1380). قواعد کلی فلسفی در فلسفۀ اسلامی (جلد 1). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (1375). النفس من کتاب الشفا. قم: مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (1404ق). التعلیقات. بیروت: مکتبة الاعلام.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (1405ق-الف). الهیات شفاء. قم: المنشورات المکتبة آیت­الله مرعشی نجفی.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (1405ق-ب). منطق الشفاء. قم: المنشورات المکتبة آیت­الله مرعشی نجفی.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (1950م). الإشارات و التنبیهات مع شرح نصیرالدین طوسی (جلد 3). بیروت: دار المعارف.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (1978م). الإنصاف. کویت: وکالة المطبوعات.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (1980م). عیون الحکمة. بیروت: دار القلم.
استیس، والتر (1357). فلسفۀ هگل (جلد 2) (حمید عنایت). تهران: شرکت سهامی کتاب­های جیبی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1368). الشواهد الربوبیة مع تعلیق و تصحیح. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الاربعة العقلیة (جلد 4). بیروت: دار الإحیاء التراث العربی.
طباطبایی، محمدحسین (1404ق). النهایة الحکمة. قم: جامعۀ مدرسین- نشر اسلامی.
لاسکم، دیوید (1380). تفکر در دورۀ قرون وسطی (محمدسعید حنایی کاشانی). تهران: قصیده.
مجتهدی، کریم (1375). فلسفه در قرون وسطی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مصطفوی، سید حسن (1387). شرح نمط سوم اشارات و تنبیهات. تهران: دانشگاه امام صادق.ملکشاهی، حسن (1375). ترجمه و شرح اشارات و تنبیهات (جلد 1). تهران: سروش.
Ferrarin, A. (2010). Hegel and Aristotle. Cambridge: Cambridge University Press.
Hegel, G. W. F. (1895). Lecture on the Philosophy of Religion-Together with a Work on the Proof of the Existence of God (Vol. 1) (I. Speirs and B. Burdon Sanderson, Translators). Lodon: Kegan Paul.
Hegel, G. W. F. (1896). Lectures of the History of Philosophy (Vol. 3) (E. Haldane, Translator). London: Kegan Paule Press.
Hegel, G. W. F. (1977). Phenomenology of Spirit. (A. Miller, Translator). Oxford: Oxford University Press.
Hegel, G. W. F. (1984). Hegel: The Letters. (C. Butler and Seiler, Translators). Indiana: Indiana Press.
Hegel, G. W. F. (1991). The Encyclopaedia Logic. Indiana Polis: Hakett Publishing Cpmpany.
Hegel, G. W. F. (1995). Lectures on the Philosophy of Religion (Vol. 1) (R. Brown, P. Hodgson and J. Stewart, Translators). London: University of California Press.
Hegel, G. W. F. (2010). The Science of Logic (G. Di Giovanni, Translator). New York: Cambridge University.
Rockmore, T. (1996). On Hegel: Epistemology and Contemprary Philosophy. Humanity Books.
Rosen, S. (2014). The Idea of Hegel's Science of Logic. Chicago: University of Chicago Press.
Sirkel, R. (2010). The Problem of Katholou (Universals) in Aristotle. Retrieved from https: //ir.lib. uwo.ca/etd.
Stern, R. (2006). Hegelian Metaphysics. Oxford: Oxford University Press.
Vos, A. (2006). Philosophy of Duns Scotus. Edinburgh University Press.