نقش بدن در پیدایش ادراکات عقلی از منظر ابن سینا و ملاصدرا

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکده علوم اسلامی رضوی. بنیاد پژوهش های اسلامی . مشهد. ایران.

2 استادیار موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام دانشگاه باقر العلوم (ع)، قم، ایران.

چکیده

تعقل یکی از مهم­ترین ویژگی‌های انسان است و به همین جهت، بحث دربارۀ ادراکات عقلی و کیفیت پیدایش آن­ها اهمیت بسیار دارد. ابن‌سینا پیدایش مفاهیم عقلی را حاصل تقشیر صور جزئی و اتصال با عقل فعال می­ داند؛ ولی ملاصدرا تعقل را حاصل مشاهدۀ ارباب انواع و اتحاد با حقایق عقلی قلمداد می­ کند. ازمنظر هردو فیلسوف، قوۀ عاقله و صور عقلی در اصل وجودشان مجرد از ماده و مستقل از آلات و قوای بدنی هستند و به همین جهت، تعقل به خودی خود، نیازمند جسم نیست؛ اما نفس به­ جهت تعلقی که بر بدن دارد، در تعقل، نیازمند به بدن و آلات منطبعه در آن است. بدن و قوای بدنی در پیدایش ادراکات عقلی همچون علل اعدادی عمل می‌کنند؛ با این تفاوت که طبق دیدگاه ابن‌سینا در ثنویت بدن و نفس، بدن به­ عنوان موجودی مجزا از نفس، زمینه را برای رشد و فعلیت آن فراهم می‌کند؛ اما براساس نظر ملاصدرا در اتحاد نفس و بدن، مرتبه‌ای از مراتب انسان، زمینه را برای رشد مرتبۀ دیگر فراهم می‌آورد. در این مقاله، به تبیین نقش اعدادی بدن و چگونگی زمینه‌سازی آن در پیدایش ادراکات عقلی، و مقایسه و بررسی دیدگاه ­های ابن‌سینا و ملاصدرا در این حوزه می‌پردازیم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The role of the body in the emergence of rational perceptions according to Ibn Sina and Mulla Sadra

نویسندگان [English]

  • mohammad mahdi kamali 1
  • AHMAD SHAHGOLI 2
  • javad parsaee 3
1 Assistant Professor
2 Assistant Professor of the Institute of Philosophy and Hekmat of Iran
3 Ph.D student in philosophy
چکیده [English]

The discussion about rational perceptions and their emergence is important because it is one of the most important characteristics of man and it is so important that human perfection is in the development of his intellect. Ibn Sina and Mulla Sadra consider the power of reason and rational perceptions as immaterial, but they believe that the body is effective in the emergence of these perceptions in different ways. Ibn Sina and Mulla Sadra have different views on rational perceptions and the influence of the body on the emergence of these perceptions. Ibn Sina believes that rational concepts are obtained by generalizing partial forms and connecting with the active intellect; but Mulla Sadra has offered two explanations for the acquisition of rational concepts: one is the observation of abstractions from afar and the other is the connection and union with the active intellect. In the view of both philosophers, body and physical powers have a tool effect on the emergence of rational perceptions but their explanation differs from the quantity and quality of the body's influence in the emergence of general perception. In this study, we make a comparative comparison between the views of these two philosophers about the role of the body in the emergence of intellectual perceptions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rational perceptions
  • Active intellect. Union of knower and known .Body
  • Ibn Sina
  • Mulla Sadra
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1363). المبدأ و المعاد (چاپ ‌1). تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامى.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1371). المباحثات (چاپ 1). قم: بیدار.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1375). الإشارات و التنبیهات (چاپ 1). قم: نشر البلاغة.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1379). النجاة (چاپ 2). تهران: دانشگاه تهران.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1400). رسائل ابن سینا. قم: بیدار.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404ق-الف). الإلهیات من کتاب الشفاء (سعید زاید، محقق). قم: مکتبة آیةالله المرعشی.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404ق-ب). التعلیقات. قم: مکتب الاعلام الإسلامی.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1405ق). الشفاء: المنطق. قم: مرعشى نجفى.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1417ق). النفس من کتاب الشفاء (حسن حسن­زادۀ آملى، محقق) (چاپ 1). قم: مکتب الاعلام الإسلامى.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1418ق). الإلهیات من کتاب الشفاء (حسن حسن­زادۀ آملى، محقق) (چاپ 1). قم: مکتب الاعلام الإسلامی.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1953م). رسائل ابن سینا 2. استانبول: دانشکدۀ ادبیات استانبول.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1354). المبدأ و المعاد (چاپ 1). تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
 صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1360). اسرار الآیات (محمد خواجوى، محقق) (چاپ 1). تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ اسلامی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1363). مفاتیح الغیب (چاپ 1). تهران: مؤسسۀ تحقیقات فرهنگى.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366). تفسیر القرآن الکریم (چاپ 2). قم: بیدار.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1417ق). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة (چاپ 1). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1422ق). شرح هدایة اثیریة (چاپ 1). بیروت: مؤسسة تاریخ عربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة (چاپ 3). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (بی‌تا). الحاشیة على إلهیات الشفاء (چاپ 1). قم: بیدار.
طباطبایی، سید محمدحسین (1981م). تعلیقات اسفار (چاپ 3). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.