بی‌علقگی در زیبایی‌شناسی ابن‌سینا و تحلیل آن با بی‌علقی در زیبای‌شناسی کانت

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسنده

دکترای حکمت هنر دینی، دانشگاه ادیان و مذاهب قم. ایران

چکیده

بی‌علقگی یا داوری آزاد در زیبایی‌شناسی به­ معنای لابشرط ­­بودن یا فاقد هرگونه علاقه بودنِ احکام زیبایی‌شناسی نسبت ­به احکام شناختی، اخلاقی، سودمندی است. احکام زیبایی‌شناسی به­ نحوی ضروری صرفاً از عین، نه از تصور مفهوم، خیر یا فایده‌مندی حاصل‌ می‌شوند و بررسی آثار ابن‌سینا نشان می‌دهد او بر استقلال یا بی‌علقگی ادراک لذت تأکید کرده است. وی در مسئلۀ لذت به ملائمت، یعنی خوشایندی اشاره کرده و آن را کمال و خیر قوۀ مدرکه یا فعل خاص قوۀ مدرکه دانسته است. ازنظر ابن ­سینا لذت فقط به ‏دلیل ملائمت حاصل می‌شود و هیچ چیز دیگری اعم­از گزاره‌های معرفتی و اخلاقی در حصول ملائمت یک قوه و به عبارتی، لذت یک قوه دخیل نیست. او ادراک زیبایی را مشروط و منوط به حصول ملائمت یا لذت دانسته است و بنابراین، داوری آزاد در ادراک لذت در زیبایی‌شناسی وی نیز وجود دارد؛ علاوه ­بر آن، او معتقد است زیبا فقط به ­خاطر زیبایی­اش انتخاب می‌شود و مورد ستایش و لذت قرار می‌گیرد؛ نه چیز دیگر. کانت در تبیین قوۀ حکم یا زیبایی‌شناسی، بی‌علقگی یا داوری آزاد را یکی از اصول چهارگانۀ حکم به زیبایی دانسته و آن را به­ صورت مجزا تبیین کرده است؛ اما آنچه در این حوزه مطرح کرده، بسیار گسترده‌تر، صریح‌تر و منسجم‌تر از چیزی است که ابن‌سینا به آن اشاره کرده است. از این جهت در پژوهش حاضر کوشیده­ ایم با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، ضمن تبیین بی‌علقگی در لذت‌شناسی و به ­تبع آن، زیبایی‌شناسی ابن‌سینا این موضوع را با مفهوم بی‌علقگی در اندیشۀ کانت نیز مقایسه کنیم. یافته ­ها نشان می‌دهند بی‌علقگی موردنظر کانت، همان مفهومی است که نزد ابن‌سینا وجود داشته و بنابراین می‌توان گفت ابن‌سینا قبل­از کانت به این مطلب اشاره کرده؛ اما به ­دلیل مطرح ­نشدن اندیشۀ او در یک نظام زیبایی‌شناسی، به آن توجهی نشده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Disinterestedness in the Aesthetics thought of Avicenna and compare it with the Disinterestedness in the Aesthetics thought of Kant

نویسنده [English]

  • Mahdi Bahrami
PhD., Philosophy of Religious Art, University of Religions and Denominations (URD), Qom, Iran.
چکیده [English]

Disinterestedness in the aesthetics means that the aesthetic judgment should be free or pure of any interests. It should be just upon on pleasure way not based on agreeable, what is good for me, and what is morally good. Although it has been introduced as a one of innovations of Kant in the Aesthetics, texts of Avicenna about pleasure and beauty show that he also has emphasized to this concept. In fact, he has noted to the especial word that is “Molaem”. Its mean is a pleasingness and pleasure. The Molaem is perfection and goodness of a perceptive faculty. He has emphasized the pleasure perceive just by the Molaem so nothing else like agreeable, good and morally good do not influence to be obtained Molaem. Since the perceiving of beauty subject to obtaining Molaem or perceiving pleasure is known, the disinterestedness in his aesthetics is apprehensible. But it is clear that Kant has tried to explain it obviously, deeply and more than Avicenna. Therefore, after comprehensive review of the Avicenna’s beauty thought and his idea about disinterestedness by descriptive-analytical method, it compares with idea of Kant about the disinterestedness. The results show that the disinterestedness has been described by Avicenna and Kant, is same. So, we can claim that the concept that Kant has focused on, had noted by Avicenna.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aesthetics
  • Avicenna
  • Immanuel Kant
  • Disinterestedness
  • Pleasure
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۶۳). المبدأ و المعاد. تهران: نشر مؤسسۀ مطالعات اسلامی.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۷۶). الإلهیات من کتاب الشفاء (حسن حسن‌زادۀ آملی، محقق). قم: نشر دفتر تبلیغات حوزۀ علمیه.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۷۹). النجات (محمدتقی دانش‌پژوه، مقدمه­نویس و مصحح). تهران: دانشگاه تهران.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۸۱). الإشارات و التنبیهات. قم: بوستان کتاب.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۸۲). الأضحویة فی المعاد. تهران: نشر شمس تبریزی.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۸۵). النفس من کتاب الشفا (حسن حسن­زادۀ آملی، محقق). قم: بوستان کتاب.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۰). رسائل ابن‏سینا. قم: نشر بیدار.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۴ق-الف). الشفاء: الإلهیات. قم: مرعشی نجفی.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۴ق-ب). الشفاء: المنطق (ابراهیم بیومی مدکور، مصحح). قم: مرعشی نجفی.
ابن‏سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۵ق). الشفاء: المنطق. قم: مرعشی نجفی.
احمدی، بابک (۱۳۷۴). حقیقت و زیبایی. تهران: نشر مرکز.
بهرامی، مهدی (۱۳۹۸). کمال در زیبایی‌شناسی ابن‌سینا و نقد رویکردهای رایج. دوفصلنامۀ علمی- پژوهشی هستی و شناخت. ۱۱، 209-231.
بهرامی، مهدی (۱۳۹۹الف). تبیین مفهوم زیبایی در اندیشة ابن‌سینا با تکیه بر لذت‌شناسی. دوفصلنامۀ علمی- پژوهشی حکمت سینوی، ۶۴، ۲۹-۴۶.
بهرامی، مهدی (۱۳۹۹ب). تحلیل رابطۀ کمال مُدرَک و ادراک لذت در نظر ابن‌سینا. دوفصلنامۀ علمی- پژوهشی پژوهش‌های هستی­شناختی، ۱۷، ۲۶۹-۲۹۲.
جرجانی، علی بن محمد (۱۳۷۰). التعریفات. تهران: ناصرخسرو.
ربیعی، هادی (۱۳۹۰). فلسفة هنر ابن‌سینا. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.
فخر رازی، محمد بن عمرو (۱۳۷۳). شرح عیون الحکمة (احمد حجازی سقا، محقق). تهران: نشر مؤسسة الصادق.
کانت، ایمانوئل (1383). نقد قوة حکم (عبدالکریم رشیدیان، مترجم). تهران: نشر نی.
کرنر، اشتفان (۱۳۸۰). فلسفۀ کانت (عزت‌الله فولادوند، مترجم) (چاپ 2). تهران: خوارزمی.
گات، بریس؛ و لوپس، دومینیک مک آرتو (۱۳۸۴). دانشنامۀ زیباییشناسی (گروه مترجمان، مترجمان). تهران: فرهنگستان هنر.
ماری شفر، ژان (1385). هنر دوران مدرن از کانت تا هایدگر (ایرج قانونی، مترجم). تهران: اگاه.
مجتهدی، کریم (۱۳۸۸). افکار کانت. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مجتهدی، کریم (۱۳۹۷). تأثیر ابن‏سینا بر فلسفۀ غرب. تهران: پایگاه اطلاع­رسانی فرهنگ امروز.
مفتونی، نادیا (۱۳۹۱). مفهوم­سازی زیبایی از فارابی تا سهروردی. خردنامۀ صدرا، 68، ۲۵-۳۲.
ونزل، کریستین هلموت (۱۳۹۵). مسائل و مفاهیم کلیدی زیبایی‌شناسی کانت (داوود میرزایی و مانیا نوریان، مترجمان). تهران: حکمت.
وود، آلن دبلیو. (۱۳۹۶). کانت (عقیل فولادی، مترجم). تهران: نگاه معاصر.
هاشم‌نژاد، حسین (۱۳۹۲). زیبایی‌شناسی در آثار ابن‌سینا، شیخ اشراق و صدرالمتألهین. تهران: سمت.
یاسپرس، کارل (۱۳۹۰). کانت (میر‌عبدالحسین نقیب‌زاده، مترجم). تهران: طهوری.