میزان اثرپذیری غزالی از ابن‌سینا در مسئلة آفرینش با توجه به کتاب آفرینش و نظام کیهانی: غزالی و ابن‌سینا

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانش ‏آموخته کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 دانشیار دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استادیار مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران

چکیده

در این مقاله با بررسی موضوعاتی دربارة آفرینش عالم و سیر اندیشة غزالی دربارة آنها با توجه به کتاب آفرینش و نظام کیهانی: غزالی و ابن‌سینا[1] اثر ریچارد ام. فرانک، تأثیرپذیری غزالی از ابن‌سینا و رویگردانی او از سنت اشاعره، به نمایش گذاشته می‌شود.غزالی در دیدگاه رایج، به‌خصوص در میان شرق‌شناسان، مشهور به متکلمی اشعری‌مسلک و معاند با فلسفه است.‌‌ در بیست‌وچند سال اخیر بازخوانی جدیدی در آثار غزالی صورت گرفته که موجب تغییر نگرش دیدگاه سنتی دربارة او شده و این بازخوانی تا حد زیادی به دنبال تحقیقات فرانک صورت پذیرفته است. فرانک در کتاب خود با تحلیل متونی کلیدی در آثار گوناگون غزالی، برخلاف دیدگاه رایج پیش می‌رود و به نتایج مهمی دربارة دیدگاه‌های مختلف غزالی می‌رسد که ازجملة آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: معرفی جهان به‌عنوان سلسله‌ای مبتنی بر روابط علّی، بیان نظریه‌ای مشابه نظریة فیض ابن‌سینا، قائلبودن به فاعلیتِ باواسطه و غیرمستقیم خدا در عالم، ضرورت و وجوب آفرینش عالم، نزدیکی موضع غزالی و ابن‌سینا در مسئلة حدوث و قدم عالم. بر مبنای نظر فرانک، بسیاری از نظرهایی که غزالی آنها را رد کرده، در مقایسه‌ با نظرهایی که در آنها از ابن‌سینا پیروی کرده، بی‌اهمیت بوده‌ است و دیدگاه‌های وی بیش از آنکه متأثر از اشاعره باشد، دیدگاه‌هایی سینوی‌ به شمار می‌آید.در پژوهش حاضر با رجوع به سایر آثار فرانک ودیگر غزالی‌شناسان و نیز آثار گوناگون غزالی و ابن‌سینا و بیان آرای ایشان، تلاش شده است تا خواننده با دیدگاه‌های غزالی‌شناسان جدید و نیز نظر فرانک در کتاب مذکور آشنا شود و تا اندازه‌ای دربارة آنها به داوری بپردازد؛ ضمن اینکه کوشش شده است که نسبت به نظرگاه آنان نیز ارزیابی‌ای صورت گیرد.



[1]- Creation and the Cosmic System: Al-Ghazali & Avicenna

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Extend of Al-Ghazali's Influence from Avicenna in the Issue of Creation according to Creation and the Cosmic System: Al-Ghazali & Avicenna

نویسندگان [English]

  • Shekoofeh Maneshi 1
  • Mitra Poursina 2
  • Minoo Hojjat 3
1 Graduate of Islamic Philosophy and Theology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Associate professor, Department of Islamic Philosophy, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 Assistant professor, Department of Philosophy, Iranian Research Institute of Philosophy, Tehran, Iran
چکیده [English]

Based on Richard Frank's book, Creation and the Cosmic System: Al-Ghazali & Avicenna, this article examines some topics on the creation of the universe and al-Ghazali's thought about them, and proposes that al-Ghazali has been affected from Avicenna and has detached himself from the Ash'arite tradition .In the popular view, especially among orientalists, Al-Ghazali is known as an Ash'arite theologian who is opposed to philosophy. In the last twenty years, a new re-reading of Al-Ghazali's works, being largely based on Frank's researches, has taken place and changed the traditional view about him. By analyzing key texts in al-Ghazali's various works, Frank goes against the common view and reaches important conclusions about al-Ghazali's various views in his book, among which are the following: Introducing the world as a series depended on causal relations, proposing a theory which is similar to Avicenna's emanation theory, asserting the direct and indirect activity of God in the universe, necessity of the creation of the world, and the closeness of the position of al-Ghazali and Avicenna in the issue of the temporality or eternity of the world. According to Frank, many of the views that al-Ghazali rejected were insignificant compared to the views in which he followed Avicenna and it can be said that his views, more than being influenced by the Ash'arites, are Avecinnian. In the present study, by referring to Frank's other works and other works of the scholars of al-Ghazali, as well as various works of al-Ghazali and Avicenna and expressing their views, an attempt has been made to acquaint the reader with the views of the new scholars of al-Ghazali as well as Frank's views in the book, and to be able to judge them to some extent; at the same time, an attempt has been made to provide an assessment of their point of view.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Avicenna
  • Asharites
  • Al-Ghazali
  • Cause - Effect system
  • Creation and the Cosmic System
  • Richard M. Frank